„Heklowane kółko graniaste” to projekt, który realizowała Helena Wróbel w ramach programu Mistrz Tradycji dofinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Organizatorem działań była Fundacja Koronki Koniakowskie, ich koordynatorem Monika Majda. Zajęcia odbywały się w Centrum Koronki Koniakowskiej w środy i w soboty w terminie od 1 lutego do 31 grudnia 2025 roku. Wzięło w nich udział 15 uczestniczek, w tym pięcioro dzieci.
W ramach zadania powstała unikatowa szydełkowa serweta Heleny Wróbel, będąca żywym dziedzictwem beskidzkich twórczyń. Artystka stworzyła misterną kompozycję z charakterystycznych motywów koronki koniakowskiej: winogron, sów, listków, małpich pysków, trzech kołek, gynsiorków,, kręconych kralek, gałązek, wielorybków, szczytków, zawijoków, mrugających oczek oraz delikatnych serduszek. Każdy z elementów powstaje osobno, by następnie zostać połączonym w precyzyjny, przemyślany układ.
Forma serwety rozwija się od środka ku zewnętrznym partiom, prowadzona rzędowo i symetrycznie. Początkowe koło stopniowo przechodzi w kształt kwadratu, zachowując rytm i harmonię kompozycji. Ta geometryczna transformacja nadaje pracy wrażenie ruchu — jakby bryła obracała się w przestrzeni niczym graniastosłup, zmieniając perspektywę w zależności od kąta patrzenia.
„Kółko graniaste” łączy w sobie tradycję i autorską interpretację, organiczność kwiatowych motywów z matematycznym porządkiem formy. To serweta, która nie tylko zdobi, ale również opowiada historię kunsztu, cierpliwości i wyobraźni twórczyni, wpisując się we współczesny dialog z wielowiekową sztuką koronki koniakowskiej.
W ramach projektu powstała również kolekcja biżuterii – kolczyków, broszki, bransolety i naszyjniki – zaskakująca autorskimi wzorami i nieoczywistymi formami zaprojektowanymi przez Helenę. Jest to kolekcja w pełni ekskluzywna, sytuująca koronkę koniakowską w obszarze high fashion.
30 grudnia 2025 r. , podczas wernisażu wystawy, artystka wraz z uczestniczkami projektu zaprezentowały efekty swojej żmudnej, całorocznej pracy. Choć punktem wyjścia był jeden wzór serwety, wystawa doskonale pokazała, jak niezwykle indywidualna potrafi być twórczość koniakowskiej koronki.
Jedenaście serwet wykonanych przez warsztatowiczki różni się subtelnymi detalami — jedne są mniejsze, inne większe, część jeszcze niedokończona, lecz każda z nich zachwyca pięknem i niepowtarzalnym charakterem. To właśnie w tych różnicach ujawnia się istota rękodzieła i osobista interpretacja tradycyjnego wzoru.
Równie interesująco prezentowała się biżuteria. Choć forma pozostała ta sama, dobór kolorów oraz drobne zmiany kompozycyjne nadawały każdej pracy nową, autorską wartość.
Gratuluję ogromnie każdej z osobna, gdyż wiem ile godzin i cierpliwości poświeciły, by je wykonać. Szczególne uznanie należy się jednej, Antoninie Majdzie z Wisły, 11 – letniej artystce, która uczęszcza również do Szkoły Koronki i specjalnie przyjeżdżała w środy, by uczyć się od Pani Helenki.
Do Pani Heleny kieruję ogromne słowa uznania. Jestem pełna podziwu dla artyzmu, który ma w sobie i przede wszystkim potrafi go przekazać. Dziękuję za kolejny rok współpracy i stworzenia wspaniałej ekspozycji do naszego Muzeum w Koniakowie.
Prezentowane dzieła spotkały się z dużym uznaniem zaproszonych gości, wśród których znaleźli się m.in. Klaudia Pasterny – Zastępca Wójta Gminy Istebna, Aneta Legierska-Bujok – Dyrektor Regionalnego Ośrodka Kultury w Bielsku-Białej, Ewa Macoszek-Dragon – Dyrektor OPP w Koniakowie oraz radna Rady Gminy Istebna, a także licznie odwiedzający wystawę turyści oraz młode adeptki Szkoły Koronki Koniakowskiej. Na pamiątkę, każdy otrzymał katalog wystawy i prac Heleny Wróbel.
Helena Wróbel z Koniakowa Pustek (ur. 1957) wywodzi się z wielopokoleniowej rodziny twórców koronki koniakowskiej i jest depozytariuszką najstarszych motywów tego rzemiosła.
Sztukę heklowania przejęła po rodzicach, Zuzannie i Michale Ptakach, a jej prace od lat wyróżniają się wyjątkową precyzją, delikatnością i umiejętnością tworzenia autorskich kompozycji. Od 1989 roku należy do Stowarzyszenia Twórców Ludowych, uczestnicząc w licznych wystawach i konkursach, gdzie jej twórczość była wielokrotnie nagradzana. Autorka serwet, elementów garderoby i form artystycznych prezentowanych m.in. na EXPO 2020 w Dubaju, stypendystka MKiDN w 2023 r., od 2019 roku współpracuje z Fundacją Koronki Koniakowskiej, dzieląc się wiedzą, doświadczeniem i kreatywnością.
Tekst: Lucyna Ligocka – Kohut
