Nagroda im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej” w tym roku obchodzi 50-lecie swojego istnienia. Od pół wieku przyznawana jest twórcom, badaczom i organizacjom, które chronią, rozwijają i promują dziedzictwo polskiej kultury tradycyjnej.
W tym roku komisja konkursowa wyłoniła siedemnaścioro laureatów 50. Nagrody im. Oskara Kolberga „Za zasługi dla kultury ludowej”, wśród nagrodzonych Beata Legierska, wybitna Koronczarka z Koniakowa.
Beata Legierska hekluje od szóstego roku życia, stale doskonaląc umiejętności. W swojej twórczości zachowuje całkowitą wierność tradycji, inspiracje konsekwentnie czepie z otaczającej przyrody, jej prace zawsze są oryginalne, niczego nie powielają. Twórczość Pani Beaty odznacza się wysokim poziomem technicznym i artystycznym, jej koronki wyróżniają się przejrzystym układem, bogactwem motywów roślinnych (kwiatów, liści i owoców). Jest mistrzynią kompozycji, w jej rózićki można wpatrywać się godzinami i z podziwem doszukiwać się niuansów. Swoje misterne, unikatowe prace tworzy z wyjątkowo cienkich nici. Twórczyni posiada także niezwykle rzadką umiejętność wykonywania haftów techniką teneryfową – „na koluszku”. Te misterne hafty łączone koronką mają zastosowanie w przedniczkach kabotka oraz naczółkach czepca a także w misternych serwetkach. Technikę teneryfową – „na koluszku” poznała, i nauczyła się jej od twórczyni – Marii Michałkowej. Jej prace były podziwiane nie tylko w Polsce, ale także w Czechach, Niemczech, Francji, Szwajcarii i Japonii, promując naszą kulturę na całym świecie.
Nagroda Kolberga przyznawana jest w Polsce od 1974 roku za szczególne zasługi i działania na rzecz kultury ludowej. Patronem nagrody jest polski etnograf Oskar Kolberg. Nagroda ta ma rangę najważniejszego ogólnopolskiego wyróżnienia za całokształt dokonań w dziedzinie kultury ludowej, za osiągnięcia twórcze, artystyczne, naukowe oraz działalność wspierającą tradycyjną kulturę regionalną.
Nagrodę zaczęto przyznawać w latach 70. z inicjatywy płockiego miesięcznika społeczno-kulturalnego „Barwy”. W latach 1986–2001 wręczało Mazowieckie Towarzystwo Kultury w Warszawie. Od 2002 roku prezentacja nagrodzonych twórców odbywała się w Muzeum im. Oskara Kolberga w Przysusze. W latach 2010–2014 organizatorem było Narodowe Centrum Kultury, a od 2015 zajmuje się tym Instytut Muzyki i Tańca we współpracy z Muzeum Wsi Radomskiej i Muzeum im. Oskara Kolberga. Stałymi partnerami pozostają Samorząd Województwa Mazowieckiego (obok Ministerstwa jest fundatorem nagrody pieniężnej) oraz Stowarzyszenie Twórców Ludowych.
Patronem nagrody uczyniono Oskara Kolberga ( wł. Henryk Oskar Kolberg 1814-1890) – etnografa, folklorystę i kompozytora, twórcę największego w XIX wieku zbioru źródeł etnograficznych do badania kultury ludowej obszaru dawnej Rzeczypospolitej, autora serii monografii Lud i Obrazów etnograficznych, które tworzą podstawę materiałową dla współczesnych nauk o kulturze (etnografii, etnologii, folklorystyki, etnomuzykologii) i do dzisiaj są inspiracją twórczości naukowo-badawczej i artystycznej. W swoich podróżach, podczas których zbierał materiały etnograficzne, zawędrował także na Śląsk Cieszyński (1872r.).
W procedurze wyboru laureatów udział biorą najwybitniejsi eksperci w dziedzinie kultury ludowej, wyłaniając co roku wąską grupę wyróżnionych. Gala wręczania nagród ma miejsce w Zamku Królewskim w Warszawie, w tym roku zaplanowana jest 9 lipca.
W wyniku długoletnich doświadczeń programowo-organizacyjnych utrwalił się podział na siedem kategorii nagród:
- Pierwszą kategorię tworzą twórcy ludowi reprezentujący następujące dziedziny sztuki ludowej i artystycznego rzemiosła: rzeźba, malarstwo,/w tym malarstwo na szkle/, tkactwo, hafciarstwo i koronkarstwo, plecionkarstwo, garncarstwo, artystyczne kowalstwo i metaloplastyka, stolarstwo i snycerstwo, zabawkarstwo oraz zdobnictwo obrzędowe: wycinanki, palmy, pisanki, pająki, szopki, kwiaty bibułkowe, pieczywo obrzędowe itp. W tej kategorii znajdują się również instrumentaliści, tancerze, śpiewacy i wykonawcy instrumentów muzycznych.
- W drugiej kategorii przyznawana jest mistrzowi tradycji.
- W trzeciej kategorii honorowani są twórcy reprezentujący literaturę ludową, pisarze i poeci ludowi.
- W czwartej kategorii nagrody przyznawane są działaczom społeczno-kulturalnym, popularyzatorom ludowej twórczości oraz badaczom-regionalistom i uczonym, których działalność naukowa dotyczy polskiej kultury, sztuki ludowej i folkloru.
- Piątą kategorię tworzą kapele ludowe.
- W szóstej kategorii przyznawane są nagrody zespołom folklorystycznym.
- W siódmej kategorii przyznawane są nagrody / dyplomy honorowe instytucjom i muzeom szczególnie zasłużonym dla rozwoju sztuki ludowej i folkloru w Polsce.
Ogromnie cieszy fakt, że Koronczarki z Koniakowa są doceniane i uhonorowane zostały Nagrodą im. Oskara Kolberga już siedmiokrotnie.
Wśród laureatek tej nagrody znalazły się : Jadwiga Legierska (Nagrodę otrzymała w 1983 r.), Zuzanna Gwarek (1989 r.), Franciszka Kuźma (1990 r.), Helena Kamieniarz (1993 r.), Zuzanna Ptak (2015 r.), Marta Legierska (2017 r.) oraz Beata Legierska (tegoroczna laureatka).
Nie sposób pominąć również wielu wspaniałych laureatów tejże nagrody działających na terenie naszej Trójwsi i Śląska Cieszyńskiego: Jana Kawuloka (Nagrodę im. Oskara Kolberga otrzymał jako jeden z pierwszych w 1976 r.), prof. Daniela Kadłubca ( 1983 r.), Janinę Marcinkową (1989 r.), Urszulę Gruszkę (2003 r.), Kapelę „Wałasi” (2004 r.), Jana Bojko (2009 r.), Zespół Regionalny „Istebna” (2011 r.), Annę Urbaczkę-Bury (2015 r.), Małgorzatę Kiereś (2016 r.), Monikę Wałach-Kaczmarzyk (2022 r.) .
W ramach Nagrody im. Oskara Kolberga w 2022 r. Monika Wałach-Kaczmarzyk wskazała ucznia – Karolinę Kupczyk, który zgodnie z regulaminem otrzymał wyróżnienie specjalne.
Pani Beacie Legierskiej serdecznie gratulujemy!
Wszystkich zainteresowanych Nagrodą oraz sylwetkami Laureatów odsyłamy na stronę: https://www.nagrodakolberg.pl/
Opracowanie: Monika Majda
