Koronka koniakowska to unikatowa tradycja, którą w Koniakowie pielęgnuje się od 140 lat z potrzeby serca. Jak więc skutecznie chronić tradycję heklowania koronki koniakowskiej – dziedzictwo należące do całej wspólnoty? To pytanie stało się punktem wyjścia do dwudniowych spotkań, które odbyły się 22 i 23 kwietnia 2026 r. w Koniakowie. Ich celem było przygotowanie wniosku o rejestrację oznaczenia geograficznego dla koronki koniakowskiej na poziomie Unii Europejskiej.
Pierwszego dnia, 22 kwietnia, odbyło się spotkanie robocze, podczas którego skupiono się na opracowaniu kluczowych elementów wniosku rejestracyjnego. Rozmowy koncentrowały się na kluczowych elementach wniosku rejestracyjnego, takich jak szczegółowy opis produktu, jego cechy charakterystyczne oraz silny związek z regionem. Uczestnicy mieli również wyjątkową okazję zobaczyć z bliska praktyczny warsztat heklowania – tradycyjnego szydełkowania koronki koniakowskiej – prezentowany przez lokalne twórczynie. To doświadczenie unaoczniło, że za dokumentacją stoją realne umiejętności, przekazywane z pokolenia na pokolenie.
Drugiego dnia, 23 kwietnia o godzinie 12:00 w Centrum Koronki Koniakowskiej, odbyło się otwarte spotkanie informacyjne. Wzięli w nim udział koronczarki, etnografowie, przedstawiciele Fundacji Koronki Koniakowskie oraz przedstawiciele lokalnych władz.
Wydarzenie otworzyły Aneta Stuleblak, Zastępca Prezesa Urzędu Patentowego RP, oraz Lucyna Ligocka-Kohut, Prezes Fundacji. Następnie dr Blanka Bułacz-Kmiecik przedstawiła założenia nowego unijnego systemu ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych, obowiązującego od 5 grudnia 2025 roku.
W dalszej części spotkania przybliżono historię koronki koniakowskiej, podkreślając jej unikalny charakter oraz silny związek z regionem i lokalną społecznością.
Koronka koniakowska, która w 2022 roku uzyskała ochronę jako oznaczenie geograficzne na poziomie krajowym – jako jedyny tego typu produkt rzemieślniczy w Polsce – stoi dziś przed koniecznością dostosowania się do nowych regulacji. Zgodnie z przepisami Unii Europejskiej, od 1 grudnia 2025 r. krajowe systemy ochrony oznaczeń geograficznych dla produktów rzemieślniczych i przemysłowych przestają funkcjonować, co oznacza, że dalsza ochrona możliwa będzie wyłącznie w ramach systemu unijnego.
Oznaczenie geograficzne na poziomie europejskim daje szereg istotnych korzyści :
- ochronę nazwy w całej Unii Europejskiej,
- zabezpieczenie przed imitacją i nadużyciami,
- prawo do korzystania z oznaczenia dla wszystkich twórców z regionu,
- gwarancję jakości i pochodzenia dla konsumentów,
- większy prestiż i rozpoznawalność produktu,
- realne wsparcie dla rozwoju lokalnej gospodarki i tradycji.
To nie tylko narzędzie prawne, ale także sposób na budowanie silnej marki regionalnej i zachowanie dziedzictwa kulturowego.
W obu dniach udział wzięli przedstawiciele Urzędu Patentowego RP:
- Aneta Stuleblak – Zastępca Prezesa
- Małgorzata Szymańska – Dyrektor Departamentu Znaków Towarowych
- Elżbieta Błach – Zastępca Dyrektora
- dr Blanka Bułacz-Kmiecik – ekspert
- Agnieszka Marczak – Główny Specjalista
Fundację Koronki Koniakowskie reprezentowały:
- Lucyna Ligocka-Kohut – Prezes
- Helena Wróbel
- Monika Majda
W spotkaniach uczestniczyli również zaproszeni goście, w tym:
- dr hab. Kinga Czerwińska, prof. UŚ
- Ewa Cudzich – Dyrektor GOK w Istebnej
- Agnieszka Macoszek – etnograf
Drugiego dnia obecni byli także przedstawiciele samorządu: Beata Macura – Członkini Zarządu Powiatu, Wójt Gminy Stanisław Legierski, sołtys Koniakowa- Jan Gazurek.
Spotkania w Koniakowie pokazały, że koronka koniakowska to coś więcej niż produkt – to żywa tradycja tworzona przez społeczność. Proces ubiegania się o oznaczenie geograficzne na poziomie Unii Europejskiej jest kolejnym krokiem w jej ochronie i promocji.
Przyszłość tej wyjątkowej sztuki opiera się na współpracy, zaangażowaniu i poczuciu odpowiedzialności za dziedzictwo, które od pokoleń stanowi ważną część lokalnej tożsamości.
Tekst: M. Majda
Zdjęcia: Daniel Franek
